خواباختلالات خواب

خواب‌گردی چیست؟ علت راه رفتن در خواب و علائم آن

خواب‌گردی یکی از اختلالات خواب است که باعث می‌شود فرد در حالی که هنوز خواب است، رفتارهایی مانند راه رفتن، نشستن، صحبت کردن یا انجام فعالیت‌های ساده را انجام دهد. در این شرایط، مغز در وضعیت خواب قرار دارد، اما بخش‌هایی از سیستم عصبی که مسئول حرکت هستند می‌توانند فعال شوند.

این اختلال فقط به راه رفتن هنگام خواب محدود نمی‌شود. برخی افراد ممکن است در طول خواب صحبت کنند، از تخت خارج شوند، حرکات تکراری انجام دهند یا برای مدت کوتاهی رفتارهایی شبیه زمان بیداری داشته باشند، بدون اینکه آگاهی کاملی از محیط اطراف خود داشته باشند.

خواب‌گردی بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما بزرگسالان نیز ممکن است آن را تجربه کنند. در بسیاری از موارد این وضعیت بی‌خطر است و با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند، اما اگر دفعات آن زیاد باشد، باعث آسیب شود یا همراه با مشکلات دیگری مانند اختلالات تنفسی خواب باشد، بررسی تخصصی توصیه می‌شود.

خواب‌گردی چیست؟

خواب‌گردی (Sleepwalking) نوعی پاراسومنیا یا اختلال رفتاری مرتبط با خواب است. پاراسومنیاها گروهی از مشکلات خواب هستند که باعث بروز رفتارهای غیرمعمول در زمان خواب می‌شوند.

در این حالت، فرد معمولاً در مرحله خواب عمیق قرار دارد و ممکن است بدون بیدار شدن کامل، شروع به حرکت یا صحبت کردن کند. قسمت‌هایی از مغز که مربوط به حرکت و انجام فعالیت‌های ساده هستند فعال می‌شوند، اما بخش‌های مرتبط با آگاهی، حافظه و تصمیم‌گیری همچنان در حالت خواب باقی می‌مانند.

به همین دلیل بسیاری از افراد پس از بیدار شدن، چیزی از اتفاقات شب گذشته به یاد نمی‌آورند یا فقط خاطرات پراکنده‌ای از آن دارند.

علائم خواب‌گردی چیست؟

نشانه‌های این اختلال می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. برخی از علائم رایج عبارت‌اند از:

• راه رفتن هنگام خواب
• نشستن روی تخت بدون بیدار شدن کامل
• صحبت کردن یا ایجاد صداهای نامفهوم
• انجام حرکات ساده مانند باز کردن در یا جابه‌جا کردن وسایل
• نگاه کردن با چشم‌های باز اما بدون هوشیاری کامل
• واکنش نشان دادن به صحبت دیگران بدون درک کامل شرایط
• گیجی کوتاه‌مدت پس از بیدار شدن
• نداشتن خاطره واضح از رفتارهای هنگام خواب

گاهی فرد ممکن است هنگام این رفتارها از محیط خواب خارج شود؛ به همین دلیل ایجاد محیط امن برای جلوگیری از آسیب اهمیت دارد.

علت خواب‌گردی چیست؟

علت دقیق بروز این اختلال در همه افراد مشخص نیست، اما عوامل مختلفی می‌توانند احتمال ایجاد آن را افزایش دهند.

عوامل ژنتیکی

سابقه خانوادگی یکی از عوامل مهم در بروز خواب‌گردی محسوب می‌شود. افرادی که والدین یا اعضای خانواده آن‌ها این مشکل را داشته‌اند، ممکن است احتمال بیشتری برای تجربه آن داشته باشند.

کمبود خواب و خستگی

بی‌خوابی، خواب ناکافی یا تغییرات زیاد در برنامه خواب می‌تواند چرخه طبیعی خواب را مختل کرده و احتمال بروز رفتارهای غیرارادی هنگام خواب را افزایش دهد.

استرس و اضطراب

فشارهای روانی، نگرانی‌های روزمره و استرس زیاد ممکن است در برخی افراد باعث افزایش دفعات این اتفاق شود.

سایر اختلالات خواب

برخی مشکلات مانند آپنه خواب، بی‌خوابی یا اختلالات دیگر خواب ممکن است با این وضعیت همراه باشند یا باعث تشدید آن شوند.

مصرف برخی داروها

برخی داروها می‌توانند بر مراحل خواب تأثیر بگذارند و در بعضی افراد موجب تغییر رفتارهای هنگام خواب شوند.

خواب‌گردی در کودکان و بزرگسالان

این اختلال می‌تواند در هر سنی اتفاق بیفتد، اما در کودکان شیوع بیشتری دارد. در بسیاری از موارد، این رفتارها بخشی از روند رشد سیستم عصبی کودک هستند و با افزایش سن کمتر می‌شوند.

خواب‌گردی در کودکان

کودکان بیشتر در سال‌های پیش‌دبستانی و ابتدایی ممکن است این حالت را تجربه کنند. در این سن، چرخه خواب هنوز در حال تکامل است و انتقال بین مراحل مختلف خواب می‌تواند باعث بروز رفتارهای غیرارادی شود.

علائم احتمالی در کودکان شامل موارد زیر است:

• بلند شدن از تخت و راه رفتن هنگام خواب
• نشستن روی تخت با چشم‌های باز اما بدون هوشیاری کامل
• صحبت کردن یا پاسخ‌های نامفهوم
• انجام فعالیت‌های ساده بدون آگاهی
• گیجی یا سردرگمی پس از بیدار شدن
• به خاطر نیاوردن اتفاقات شب گذشته

در بیشتر کودکان، این وضعیت نیاز به درمان خاصی ندارد و با تنظیم خواب، کاهش خستگی و ایجاد محیط امن کنترل می‌شود.

با این حال، اگر کودک به‌طور مکرر از خانه خارج شود، هنگام خواب آسیب ببیند، خواب اعضای خانواده را مختل کند یا علائم دیگری مانند خروپف شدید و توقف تنفس داشته باشد، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.

خواب‌گردی در بزرگسالان

اگرچه این مشکل در کودکان شایع‌تر است، اما بزرگسالان نیز ممکن است آن را تجربه کنند. شروع این وضعیت در بزرگسالی می‌تواند به عوامل مختلفی مانند استرس، کمبود خواب، مصرف برخی داروها یا وجود اختلالات خواب مرتبط باشد.

در بزرگسالان توجه به شدت و نوع رفتار اهمیت بیشتری دارد. برای مثال، اگر فرد هنگام خواب رفتارهای پیچیده انجام دهد، از محیط امن خارج شود یا احتمال آسیب وجود داشته باشد، ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود.

همچنین در برخی افراد، مشکلاتی مانند آپنه خواب می‌توانند کیفیت خواب را کاهش دهند و باعث افزایش رفتارهای غیرطبیعی هنگام خواب شوند.

تفاوت خواب‌گردی و صحبت کردن در خواب

خواب‌گردی و صحبت کردن در خواب هر دو از رفتارهای غیرمعمول مرتبط با خواب هستند، اما تفاوت‌هایی دارند.

در صحبت کردن در خواب، فرد معمولاً فقط صدا تولید می‌کند یا کلمات و جملات نامفهوم بیان می‌کند و معمولاً فعالیت حرکتی قابل توجهی ندارد.

اما در خواب‌گردی علاوه بر صحبت کردن، ممکن است فرد:

• از تخت خارج شود
• در محیط حرکت کند
• اشیایی را جابه‌جا کند
• فعالیت‌هایی شبیه زمان بیداری انجام دهد

گاهی این دو حالت ممکن است هم‌زمان رخ دهند. به همین دلیل بررسی دقیق علائم می‌تواند به تشخیص بهتر نوع اختلال خواب کمک کند.

خواب‌گردی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص معمولاً با بررسی علائم، سابقه پزشکی و توضیحات فرد یا اعضای خانواده انجام می‌شود. بسیاری از افراد در زمان بروز این رفتارها آگاهی کاملی ندارند، بنابراین اطلاعات اطرافیان می‌تواند برای پزشک بسیار کمک‌کننده باشد.

پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:

• زمان شروع مشکل
• تعداد دفعات تکرار رفتارها
• مدت زمان هر دوره
• اتفاقاتی که هنگام خواب رخ می‌دهد
• کیفیت خواب شبانه
• میزان خستگی در طول روز
• مصرف داروها یا وجود بیماری‌های زمینه‌ای

در شرایطی که احتمال وجود اختلالات دیگر خواب مطرح باشد، ممکن است تست خواب (پلی‌سومنوگرافی) درخواست شود.

در این بررسی، مواردی مانند فعالیت مغز، حرکات بدن، ضربان قلب، الگوی تنفس و مراحل خواب ثبت می‌شوند تا مشکلات احتمالی مشخص شوند.

درمان خواب‌گردی چگونه انجام می‌شود؟

روش درمان به شدت مشکل، سن فرد و عوامل ایجادکننده آن بستگی دارد. بسیاری از افراد با اصلاح عادات خواب و کاهش عوامل تحریک‌کننده، بهبود پیدا می‌کنند.

تنظیم برنامه خواب

داشتن ساعت خواب منظم، خواب کافی و جلوگیری از کم‌خوابی می‌تواند نقش مهمی در کاهش این رفتارها داشته باشد.

توصیه می‌شود:

• هر روز در زمان مشخصی بخوابید و بیدار شوید
• از تغییرات شدید در برنامه خواب جلوگیری کنید
• قبل از خواب فعالیت‌های آرامش‌بخش داشته باشید

کاهش استرس

استرس و اضطراب می‌توانند کیفیت خواب را کاهش دهند. روش‌هایی مانند:

• تمرین‌های آرام‌سازی
• کاهش فعالیت‌های ذهنی قبل از خواب
• داشتن برنامه منظم روزانه

می‌توانند به بهبود خواب کمک کنند.

ایمن‌سازی محیط خواب

برای کاهش خطر آسیب هنگام خواب بهتر است محیط خواب ایمن شود:

• درها و پنجره‌ها بررسی و ایمن شوند
• اشیای خطرناک از مسیر حرکت دور شوند
• وسایل شکستنی در دسترس نباشند
• مسیر رفت‌وآمد در شب باز باشد

درمان مشکلات زمینه‌ای

اگر این وضعیت به دلیل مشکلات دیگری مانند آپنه خواب یا سایر اختلالات خواب ایجاد یا تشدید شده باشد، درمان علت اصلی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

دارو درمانی

در موارد شدید و خاص، پزشک ممکن است استفاده از برخی داروها را بررسی کند. مصرف هرگونه دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.

آیا بیدار کردن فرد خواب‌گرد خطرناک است؟

بیدار کردن فردی که در این حالت قرار دارد معمولاً خطر پزشکی ندارد، اما ممکن است باعث ترس، گیجی یا واکنش ناگهانی شود.

بهتر است به جای بیدار کردن ناگهانی، فرد را با آرامش به سمت محل خواب هدایت کنید و از ایجاد استرس یا ترساندن او جلوگیری کنید.

چه زمانی برای خواب‌گردی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بسیاری از افراد این مشکل بدون عارضه جدی است، اما در شرایط زیر بهتر است بررسی پزشکی انجام شود:

• شروع مشکل در بزرگسالی
• تکرار زیاد دوره‌ها
• ایجاد آسیب برای فرد یا اطرافیان
• انجام رفتارهای خطرناک هنگام خواب
• خروج از منزل در زمان خواب
• وجود خروپف شدید یا قطع تنفس هنگام خواب
• خواب‌آلودگی شدید در طول روز
• همراهی با سایر مشکلات خواب

جمع‌بندی

خواب‌گردی یکی از اختلالات خواب است که در آن فرد هنگام خواب، بدون آگاهی کامل رفتارهایی مانند راه رفتن، صحبت کردن یا انجام فعالیت‌های ساده را انجام می‌دهد.

این وضعیت بیشتر در کودکان دیده می‌شود و در بسیاری از موارد با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند. عواملی مانند کمبود خواب، استرس، عوامل ژنتیکی و برخی اختلالات خواب می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

رعایت نظم خواب، کاهش استرس، ایمن‌سازی محیط و بررسی مشکلات زمینه‌ای می‌تواند به کنترل این مشکل کمک کند. در صورتی که رفتارها شدید، مکرر یا خطرناک باشند، مراجعه به متخصص اختلالات خواب برای بررسی دقیق‌تر توصیه می‌شود.

سرزمین آینده تیم تولید و تدوین محتوای وب‌سایت دکتر مهدی قدیری است. محتواهای منتشرشده توسط این تیم با هدف ارائه اطلاعات آموزشی و تخصصی تهیه شده‌اند و در صورت نیاز، توسط پزشک متخصص بازبینی و تأیید پزشکی می‌شوند.