آپنه مرکزی خواب؛ تفاوت با نوع انسدادی و مسیر بررسی
فهرست مطالب
اگر در گزارش تست خواب عبارت «وقفهٔ مرکزی» را دیده‌اید، این عبارت به اتفاقی اشاره دارد که هنگام یک مکث تنفسی ثبت شده است. در آپنه مرکزی خواب یا CSA، تلاش عضلات برای نفس کشیدن موقتاً قطع میشود. در آپنه انسدادی خواب یا OSA، عضلات همچنان برای نفس کشیدن تلاش می‌کنند، اما راه عبور هوا در ناحیهٔ گلو بسته میشود. پزشک برای اینکه مشخص کند کدام الگو در خواب شما رخ میدهد و چه اهمیتی دارد، ثبت تنفس را در کنار شرح حال بررسی میکند.
آپنه مرکزی خواب دقیقاً چیست؟
در خواب، دستگاه عصبی به‌طور خودکار ریتم تنفس را تنظیم میکند. عضلات تنفسی، از جمله دیافراگم، با هر دم به ورود هوا به ریه‌ها کمک می‌کنند. در یک وقفهٔ مرکزی، برای مدتی کوتاه تلاش تنفسی دیده نمی‌شود و جریان هوا هم متوقف میشود. اگر این رویدادها به‌صورت تکرارشونده دیده شوند، پزشک الگوی ثبتشده را بررسی میکند تا مشخص شود آیا معیارهای یکی از انواع آپنه مرکزی خواب وجود دارد یا خیر.
«مرکزی» به نقش سامانهٔ کنترل تنفس اشاره دارد. این سامانه به تغییراتی مانند بالا و پایین رفتن دی‌اکسیدکربن خون پاسخ میدهد. در بعضی افراد، تنفس برای مدتی بیشتر میشود و سپس برای مدتی کوتاه مکث میکند. در بعضی دیگر، دارو یا یک بیماری زمینه‌ای بر تنظیم تنفس اثر می‌گذارد. علت هر الگو در بررسی پزشکی مشخص میشود.
فرق آپنه مرکزی و انسدادی خواب چیست؟
| هنگام وقفه چه اتفاقی می‌افتد؟ | آپنه مرکزی | آپنه انسدادی |
|---|---|---|
| جریان هوا | موقتاً قطع میشود. | موقتاً قطع میشود. |
| تلاش برای نفس کشیدن | در طول وقفه وجود ندارد. | با وجود قطع جریان هوا ادامه دارد. |
| پزشک چگونه فرق را تشخیص میدهد؟ | قطع جریان هوا همزمان با نبود تلاش تنفسی بررسی میشود. | قطع جریان هوا همزمان با ادامهٔ تلاش تنفسی بررسی میشود. |
ممکن است در تست خواب یک نفر هم رویدادهای مرکزی و هم رویدادهای انسدادی دیده شود. اصطلاح «رویداد مختلط» هم معنای مشخصی دارد. در یک وقفهٔ مختلط، ابتدا تلاش تنفسی وجود ندارد و سپس پیش از بازگشت جریان هوا، تلاش تنفسی از سر گرفته میشود. پزشک در گزارش به نوع و تعداد رویدادها و شرایطی که در آن رخ داده‌اند توجه میکند. برای آشنایی با انواع و علائم مشترک، راهنمای آپنه خواب را بخوانید.
چه نشانه‌هایی میتواند باعث مراجعه شود؟
گاهی اولین نشانه را فردی که کنار شما می‌خوابد می‌بیند. ممکن است متوجه شود تنفس چند بار مکث میکند یا ریتم نفس‌ها تغییر میکند. خودتان ممکن است با احساس کمبود هوا بیدار شوید، شب چند بار از خواب بپرید یا روز بعد احساس خستگی و خواب‌آلودگی داشته باشید. این تجربه‌ها در نوع انسدادی و بعضی دیگر از اختلالات خواب هم رخ می‌دهند.
برای ویزیت، توصیف آنچه دیده‌اید مفید است. مثلاً بگویید مکث‌ها در چند شب دیده شده‌اند، آیا همزمان صدای خروپف وجود داشته و آیا اخیراً دارویی تغییر کرده است. وجود یا نبود خروپف به‌تنهایی نوع وقفه را تعیین نمی‌کند. ساعت هوشمند و پالساکسیمتر نیز ممکن است تغییر اکسیژن را نشان دهند، اما افت اکسیژن به‌تنهایی مشخص نمی‌کند عضلات تنفسی در همان لحظه برای نفس کشیدن تلاش می‌کرده‌اند یا خیر.
پزشک چه علت‌ها و شرایطی را بررسی میکند؟
- نارسایی قلبی. در بعضی افراد مبتلا به نارسایی قلبی، عمق تنفس به‌تدریج بیشتر و سپس کمتر میشود و ممکن است به مکث مرکزی برسد. این الگو میتواند بخشی از تنفس دوره‌ای شین–استوکس باشد و در کنار وضعیت قلب تفسیر میشود.
- داروهای اپیوئیدی. داروهایی مانند متادون یا مورفین می‌توانند بر کنترل تنفس اثر بگذارند. فهرست داروها، مقدار مصرف و زمان مصرف را همراه داشته باشید. تغییر مقدار یا قطع داروی تجویزی باید با نظر پزشک انجام شود.
- سابقهٔ سکتهٔ مغزی و برخی بیماری‌های عصبی. اگر چنین سابقه‌ای دارید، زمان وقوع بیماری و زمان شروع علائم خواب را در ویزیت بگویید.
- اقامت در ارتفاع. اگر مکث‌ها یا تغییر الگوی تنفس پس از سفر به ارتفاع شروع شده‌اند، زمان و محل سفر را ذکر کنید.
- شروع درمان با فشار مثبت. در بعضی افراد که برای آپنه انسدادی درمان می‌شوند، پس از کنترل رویدادهای انسدادی، رویدادهای مرکزی ظاهر می‌شوند یا باقی می‌مانند. پزشک در صورت احراز معیارها ممکن است آن را «آپنه مرکزی پدیدارشده حین درمان» بنامد.
گاهی پس از بررسی، علت مشخصی پیدا نمی‌شود. در این شرایط، تشخیص نوع اولیه نیز به الگوی تست خواب و بررسی سایر توضیح‌های ممکن بستگی دارد.
مسیر بررسی آپنه مرکزی خواب چگونه است؟
۱. مرور علائم، داروها و وضعیت سلامت
پزشک می‌پرسد مکث‌ها از چه زمانی دیده شده‌اند، خواب شبانه چگونه است و علائم روزانه چه اثری بر زندگی شما دارند. سابقهٔ بیماری قلبی یا عصبی، داروها، سفر اخیر به ارتفاع و سابقهٔ درمان آپنه هم در انتخاب مسیر بررسی نقش دارند. اگر پیش‌تر تست خواب داشته‌اید یا از دستگاه فشار مثبت استفاده می‌کنید، گزارش کامل تست و اطلاعات دستگاه را همراه ببرید.
۲. ثبت جریان هوا و تلاش تنفسی در تست خواب
در تست خواب شبانهٔ آزمایشگاهی یا پلی‌سومنوگرافی، چند علامت همزمان ثبت می‌شوند. حسگر نزدیک بینی و دهان به ثبت جریان هوا کمک میکند. کمربندهای نرم دور قفسهٔ سینه و شکم حرکت‌های مرتبط با تلاش تنفسی را ثبت می‌کنند. اکسیژن خون و مرحلهٔ خواب نیز ثبت میشود تا پزشک بتواند هر وقفه را در کنار اتفاق‌های همان لحظه بررسی کند.
در صورت شک به رویدادهای مرکزی، پزشک ممکن است تست آزمایشگاهی را انتخاب کند. تست خانگی معمول آپنه برای گروه مشخصی از بزرگسالان با احتمال آپنه انسدادی طراحی شده است. اگر نتیجهٔ تست خانگی با علائم یا سوابق پزشکی شما هم‌خوانی ندارد، گزارش را به پزشک نشان دهید تا نیاز به بررسی تکمیلی مشخص شود.
۳. تفسیر گزارش و بررسی علت احتمالی
در بعضی گزارش‌ها دو عدد به نام AHI و CAI می‌بینید. AHI تعداد آپنه‌ها و کاهش‌های تنفسی ثبتشده در هر ساعت خواب را نشان میدهد. CAI تعداد وقفه‌های مرکزی ثبتشده در هر ساعت خواب است. پزشک علاوه بر این اعداد، سهم رویدادهای مرکزی، کیفیت ثبت، الگوی تنفس و وضعیت اکسیژن را بررسی میکند. ثبت یک یا چند وقفهٔ مرکزی به‌خودی‌خود تشخیص سندرم آپنه مرکزی خواب را تعیین نمی‌کند.
اگر شرح حال و الگوی تست به بیماری زمینه‌ای خاصی اشاره کند، پزشک ممکن است ارزیابی تکمیلی درخواست کند. برای مثال، در فردی با سابقه یا نشانه‌های بیماری قلبی، بررسی وضعیت قلب میتواند در تفسیر تست و انتخاب درمان نقش داشته باشد.
اگر بعد از شروع CPAP رویداد مرکزی دیده شود چه میشود؟
اگر دستگاه شما عبارت «central» یا «clear airway» را نشان میدهد، زمان ثبت رویدادها، علائم و گزارش دستگاه را برای پزشک نگه دارید. داده‌های دستگاه در کنار نتیجهٔ تست تشخیصی و وضعیت شما بررسی می‌شوند. اگر رویدادهای مرکزی در جلسهٔ تعیین فشار ثبت شده باشند، پزشک بررسی میکند چه تعداد بوده‌اند، پس از کنترل انسداد چه الگویی داشته‌اند و آیا علت دیگری برای آن‌ها وجود دارد. شرح این مرحله در مطلب تیتراسیون CPAP در آزمایشگاه خواب آمده است.
گاهی پزشک پیگیری و ارزیابی دوباره را لازم می‌داند. تا زمان بررسی، برای تغییر فشار یا قطع درمان تجویزشده با پزشک هماهنگ کنید.
پس از تشخیص چه تصمیمی گرفته میشود؟
تصمیم درمانی به علت احتمالی، علائم، وضعیت قلب و سایر بیماری‌ها و یافته‌های تست خواب بستگی دارد. پزشک ابتدا شرایطی را که ممکن است در ایجاد وقفه‌ها نقش داشته باشند بررسی میکند. سپس مشخص میکند آیا پیگیری، رسیدگی به بیماری زمینه‌ای یا درمان تنفسی اختصاصی لازم است. هدف درمان، رسیدگی به علت‌های قابل‌بررسی و بهبود وضعیت بیمار در کنار ارزیابی رویدادهای تنفسی است.
اگر مکث‌های تنفسی در چند شب تکرار شده‌اند، با احساس کمبود هوا از خواب بیدار می‌شوید یا در گزارش خواب عبارت «رویداد مرکزی» آمده است، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. گزارش کامل تست، فهرست داروها و شرح آنچه خودتان یا همراهتان دیده‌اید، به پزشک کمک میکند گام بعدی را مشخص کند.
منابع علمی و مراجع پزشکی
- آکادمی پزشکی خواب آمریکا، ۲۰۲۵. راهنمای تصمیم‌گیری فردی در درمان آپنه مرکزی خواب بزرگسالان و رسیدگی به عوامل زمینه‌ای. Treatment of central sleep apnea in adults: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline
- آکادمی پزشکی خواب آمریکا، ۲۰۱۷. راهنمای کاربرد پلی‌سومنوگرافی و حدود تست خانگی در ارزیابی آپنه انسدادی بزرگسالان. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea
- StatPearls، کتابخانه ملی پزشکی آمریکا. مرجع بالینی برای تعریف، علت‌ها، رویدادهای پدیدارشده حین درمان و ارزیابی آپنه مرکزی خواب. Central Sleep Apnea
سوالات متداول
آیا بدون خروپف هم ممکن است آپنه مرکزی داشته باشم؟
بله. برای تعیین نوع وقفه، پزشک جریان هوا و تلاش تنفسی را همزمان بررسی میکند.
آیا پالساکسیمتر آپنه مرکزی را تشخیص میدهد؟
پالساکسیمتر میزان اکسیژن خون را اندازه میگیرد. افت اکسیژن میتواند بررسی بیشتر را ضروری کند، اما برای تعیین نوع وقفه باید اطلاعات تنفسی دیگری هم ثبت شود.
آیا دیدن کلمهٔ «مرکزی» در گزارش تست به معنی ابتلا به CSA است؟
این واژه نوع رویداد ثبتشده را توصیف میکند. تشخیص بر اساس تعداد، سهم و الگوی رویدادها، کیفیت ثبت و شرایط پزشکی انجام میشود.
برای ویزیت بعد از دیدن رویدادهای مرکزی در دستگاه چه چیزی ببرم؟
گزارش کامل تست خواب، گزارش دستگاه در صورت دسترسی، فهرست داروها و زمان شروع علائم یا تغییر درمان را همراه ببرید.
